Mutluluğun öyküsünü yazabilir misiniz?

Zeynep Cemali Öykü Yarışması Proje Başkanı ve Günışığı Kitaplığı Yayın Yönetmeni, editör Müren Beykan, yarışmanın 16. yılını değerlendirdi. Yurdun her köşesinden yüzlerce 6, 7 ve 8. sınıf öğrencisinin yazdığı “mutluluk” öykülerinin yansımalarını ve düşündürdüklerini paylaştı.

Zeynep Cemali Öykü Yarışması’nın 16. yılına özel bir tema olarak “mutluluk”u seçmemiz, gençlerin böyle bir kavramı nasıl sorgulayacaklarını, düşüncelerini nasıl öyküleştireceklerini görme niyetimizdendi.

Yarışma için bu yıl 37 ilin çeşitli okullarından 535 öğrenci öykü yolladı. Böylece, 16 yıl boyunca yurdun her köşesindeki 6, 7, 8. sınıflardan 7 binden fazla öğrenci öykü yollamış oldu. Aralarından 55 gencin öyküsü ödüllendirildi; 93 gencin öyküsü de yayımlanmaya değer bulundu.

(SK görseli) Bu yıl öyküsünde “mutluluk” temasını en iyi kurgulayan ve Türkçe’yi doğru kullananlar arasında titiz bir seçim yapan seçici kurulda, değerli yazarlar Figen Şakacı, Füsun Çetinel, Lal Laleş, Suat Duman ve ben görev aldık. Raportörümüz yine Hande Demirtaş’tı.

Her yıl olduğu gibi yarışmamızın 16. yılında da 3 gencimizin öyküsü eşit ödüllendirilmek üzere seçildi; 9 öykü, Ödüllü Öyküler Kitapçığı’nın “Dikkati Çeken Öyküler” bölümünde yayımlanmaya hak kazandı. (ÖÖK kapağı)

“Mutluluk” temasına en fazla, kız öğrenciler ve özel okullar ilgi göstermiş; bilim ve sanat merkezlerinin katılımı da artarak sürmüş. Her üç sınıf seviyesinde de güçlü öyküler ulaştı yayınevimize. Ancak, 6. sınıflar katılım sayısı açısından diğer sınıfları yine geride bıraktı (289 öykü). Önceki yarışmalara katılan 37 öğrenci “mutluluk” temasında da yazdı. En çok öykü yollayan illerse Ankara (149), İstanbul (149) ve İzmir’in (64) yanı sıra yine Mersin (22), Bursa (17) ve Sakarya (11) oldu. 16 yıldır ilk defa Iğdır’dan 2 öykü geldi. Öğrencilerimize ve öğretmenlerine çok teşekkür ediyoruz.

Geçen yıldan başlayarak öykülerin yapay zekâyla mı yazıldığı taramasını yaptığımızı paylaşmak zorundayım. Unutmamak gerek: Zeynep Cemali Öykü Yarışması “gerçek insanlar” arasında düzenleniyor, yapay zekâlar arasında değil. Bu yıl yarışmamıza katılım yüksekti, ancak çok sayıda öyküde yapay zekâ izi tespit edildi. Gençlerin hayal gücü yapay zekâdan kesinlikle çok daha zengindir ve anadillerinin zenginliğini de ancak gençler yansıtabilir. Yapay zekânın Türkçe’sinin –bugünlerde şükür ki– kıt olduğunu hepimiz biliyoruz. Bu noktada hepimize, gençleri kendi güçlerine güvenmeye teşvik ve yapay zekânın izinin sürülebildiğini hatırlatma görevi düşüyor.

2026’nın ödüllü öyküleri…

“İlk başta evde yangın çıktığını sandım ve uyuduğum odadan eyvana koştum hemen. Ancak babamın elinde dün doldurduğum bidonla dama koştuğunu görünce, neye uğradığımı şaşırdım. […] Dama çıktığımda sanki vücudumdan tüm gücüm çekilmişti. Kuşlarım, güvercinlerim, onlara dair her şey gitmişti… Sadece siyah dumanlar yükseliyordu barakadan. Her şey kömür olmuştu. […] Güvercinlerim, kafesleri, içindeki yumurtaları. Az sonra teneke baraka da çöktü.”

(Beren ödüllü görseli) Diyarbakır’da, artık 8. sınıf öğrencisi olan Beren Fidan, ödül kazanan “Püsküllü” adlı öyküsünde, güvercini Püsküllü’yü kaybettiğini sanan kuşbaz bir delikanlının yaşadığı büyük üzüntüyü anlatıyor. Gerçekçi bir ortamda, sahici duyguları yansıtmayı başaran Beren’in öyküsü bu nedenlerle seçici kurul tarafından ödüle değer görüldü: Yaşadığı kentin kültürel dünyasını, mekânı öykü karakteri haline getirerek klasik edebiyatımızın dokusuyla aktarabildiği için. Beren’i gönülden kutluyoruz.

“Kış gelince, nefesimiz iz bırakır oldu boşlukta. Evden çıkarken titrediğini gördüm. Atkısını yine yanlış bağlamıştı. Elimi uzatıp düzeltmek istedim. Ellerim cebimde yumruk oldu.

“Saçlarını kesmişsin,” dedi.

“Eee?” dedim çıkışarak.

Kaşları çatıldı. “Yakıştığını söyleyeceğimi falan mı sandın? Büyük hayal kırıklığı…”

(Deniz ödüllü görseli) Mersin’de, artık lise öğrencisi olan Deniz Tatlı, ödül kazanan “Gitmedim” adlı öyküsünde, aynı apartmanda oturan, birbirine küsmüş iki yakın gencin duygularını, korkularını anlatmış bize. Kullandığı anlatım tekniğiyle de dikkati çeken ve arkadaşlığın gücünü, değerini duyumsatan Deniz’in öyküsü için seçici kurulun gerekçesi şöyle: Gündelik hayatın içinde sıradan görünen kırılma noktalarını arkadaşlığı yücelterek öyküleştirebildiği için. Deniz’i içtenlikle kutluyoruz.

“Amine, çatlamış dudaklarını güçlükle araladı. Kim bilir kaç gündür su içmemişti ama, tuhaf bir boşluk vardı içinde. Suyla bile dolamayacak bir boşluk…

Issız çölde, develerin arada homurdanması dışında hiçbir ses duyulmuyordu. Fatma, ablasına sokulmuş, yaş içindeki gözlerini sımsıkı yummuştu. Amine gökyüzünde sarı bir top gibi asılı duran güneşe aldırmaksızın, başörtüsünü çıkarıp, artık keçe gibi sertleşmiş, simsiyah saçlarını serbest bıraktı.”

(Umay ödüllü görseli) İzmir’de, artık 7. sınıf öğrencisi olan Umay Baybars, ödül kazanan “Şeftali” adlı öyküsünde, sıcak ve kurak iklimde, savaşın ortasında acı ve açlık çeken bir genç kızı merkeze almış. Bahtsız insanları bize tekrar hatırlatan sıcacık bir hikâye. Seçici kurulun gerekçesi de şöyle: Savaşın yıkıcılığını özgün bir bakışla aktardığı, mutluluğu direnç ve yardımlaşma üzerinden güçlü anlatım ve duru Türkçe’yle tarif ettiği için… Umay’ı sevgiyle kutluyoruz.

Hep kişisel mutluluklar…

Bu yılın öykülerinde, üstadın dediği gibi “mutluluğun resmini yapmayı” düşünecek gençlere umduğumuz sayıda rastlayamadık. Gençlerin çoğu kişisel mutluluğu önemsemiş, toplumsal hayatta mutlu olmayı aramamış. Kurguların tamama yakını, aile çevresiyle ya da kişisel mekânlarla sınırlı kalmış, kişisel yaşamlarındaki mutluluk arayışını yansıtmış. Mutluluk felsefesi yapanların yanı sıra öykülerin yarıya yakınında bir mutluluk formülü bulmanın peşine de düşülmüş ve en sonda “mutluluk nedir, ne olmalıdır”ın tanımlarına yer verilmiş, veciz cümleler kurulmuş.

Öykülerin üçte birinin kahramanı, hayatta her şeyi tamamken –yani gerçekten şanslıyken– “içinde anlam veremediği bir boşluk ya da eksiklik duyuyor”. Böyle biçimlenmiş öyküler o kadar aynı şablona oturtulmuş ki, yapay zekânın işe karıştığını anlamak zor değil. Yurdun her köşesinde yazılmış şablon şöyle: İçindeki boşlukla yürürken, bilge bir ihtiyara rastlayıp birden onunla derin konuşmaya başlıyorsun ve ânında aydınlanıp hemen o dakika hayvanlara, çocuklara ya da yaşlılara iyilik yapma isteğiyle doluyorsun. Böylece içindeki eksiklik onarılıyor.

Adeta tek çözüm bu, çünkü genel kanı, “iyilik yapmak kişiyi mutlu eder”. Doğal olarak, pek çok “mutlu son” yazılmış. Şablona prim vermeyen 12-15 kadar öyküde, kahraman mutluluğu paraya bağlıyor. Mutluluk hissedebilmek için mutlaka çok paran olmalı; hatta, aileden miras kalması önemli! Ankara’dan Eylül Deniz Güler, “Mutluluğu Satın Alan Çocuk” adlı öyküsünde kahramanına şöyle dedirtmiş: “Mutluluğu satın almayı unutma; seni üzen şeyler kiracıdır, geçer gider.”

Ninni gibi mutluluk öyküleri…

Bunun karşısında çok daha fazla öğrenci mutluluk parada ve malda değil “ailede” diyerek değerlere tutunmuş. İstanbul’dan Ece Nur Ege (Rüya Çiçeği) daha ileri gitmiş; “Mutluluk her yerde ve her şeyde. Tabii görmesini bilene,” demiş. Yine İstanbul’dan Kerem Çit’se “Mutluluk Hep Yanı Başımızda” adlı öyküsünde, “Mutluluk küçük ayrıntılardadır,” demiş ki, onun gibi düşünüp yazmış en az 10 genç var.

İzmir’den, “Mutluluğun tek sebebi sevgi,” diye yazan Ege Aydınoğlu’nun “Mutluluk Yolcusu” öyküsü gibi, sevgiyi esas alanlar da çoktu. Kırklareli’nden Işıl Çokol, “Bir Tutam Mutluluk”ta “Mutluluk, birinin seni düşündüğünü hissetmek,” derken, Ankara’dan Dünya Kerimoğlu, “Göründüğü Gibi Değil”de noktayı koymuş: “Sağlıkla nefes aldığımız her saniyenin en mutlu ânımız olduğunu düşünerek yaşamalı!”

Yaptığı işle mutlu olmak, resim yaparken mutlu olmak, hayal kurarken mutlu olmak, bir sütlaç yemekten mutlu olmak, çikolata alabilmekten mutlu olmak, hediye vermekten mutlu olmak… Evet, pek çok farklı mutluluk nedeni yazılmış. Belki 40’a yakın öyküde, “küçük şeylerden mutlu olmak” masalı tekrarlanmış. İstediğini yiyemeyen, uzun saatler boyunca çalışmak zorunda olup hiç tatil yapamayan, denizi bile göremeyen insanların çok olduğu bir ülkede aslında güzel bir ninni mi saymalıyız bunu, irdeleyen gençler olmamış.

Öte yandan, “Bazen hayallerimiz de mutluluktur,” diyene de (İzmir’den Janset Selen Özoğlu: Tek Boynuzlu At); “Hayat, mutsuz olmak için çok kısa,” (Bursa’dan Atahan Atasoy: Bir Çiçek, Bir Adam ve Yeni Bir Dünya) ya da “Herkes mutluluk maskesi takarak dolaşıyor,” (İzmir’den Yade Duramaz: Mutluluk Maskeleri) diyen bilgelere de rastladık. Hatta Ankara’dan Melis Dündar, “Çok çalışmak mutluluktan uzaklaştırabilir,” (Beyaz Balonlu Çocuk) diye düşünmüş.

Öykünün kurgusunu kaçırıp mutluluk üzerine kompozisyon yazanlar, tema cümlesini illa ki kullananlar da epeyce çoktu bu yıl. 4 öykü köpeğin ağzından, 1 öykü oyuncağın ağzından yazılmıştı. Bir gitarın “ağzından” yazılmış öykü ayrıca gülümsetti (İstanbul’dan Alya Bayır: Mutlu Olmak mı?).

Bilimkurgu yazanların sayısı bu yıl çok çok azdı. Geçen yıl da İstanbul’dan yarışmaya katılan Maya Açıkgöz, “Mutluluğun Mücadelesi” adlı öyküsünde “mutluluğu koruma yasası olan bir ülke” düşlemiş, hatta bu uğurda bir savaş kurgulamış.

Hep oluyor, bu yıl yine karşılaştık; şartnamede açıklıkla ifade edildiği halde, öykülerini 3-4 sayfadan çok çok uzun yazanlar vardı. Bazı öyküler adeta kısa romana dönüşüyor. Böyle 8-15 sayfalık öykülerin elendiğini hatırlatmak zorundayız ne yazık ki.

2027 nezaketin yılı olsun!

(ZCY.27 görseli) 2027 temamız da belirlendi. Hırpalanan bir ülkede gençlerin “nezaket” konusunda düşünüp öyküler yazmasını istiyoruz. Yeni seçici kurulda görev alacak sevgili yazar arkadaşlarımız Fadime Uslu, Ömür Kurt, Sabri Safiye, Sibel Oral ve ben, gençlerin öykülerini merakla bekliyoruz. Tema cümlemiz bu sefer Cemali’nin Patenli Kız adlı romanından: “Taksi iki yana sular sıçratarak geçti.”

Bu yıl sözümüzü, yarışmaya Malatya’dan katılan Zeynep Özcan’ın “Bir Avuç Mucize, Bir Tabak Mutluluk” adlı öyküsünden alıntıyla noktalayalım: “Çiçek kurur, kedi hastalanır, umutlar azalır… Ama sabırla bekleyince, hayat her zaman bir yolunu bulup yeniden yeşerir.”

*Daha geniş değerlendirmeyi ve ödül kazanan öykülerin yanı sıra dikkati çeken 9 öyküyü de Ödüllü Öyküler Kitapçığı’mızda okuyabilirsiniz.