“Vatanı korumak, çocukları korumakla başlar.”

Usta oyuncu, sinema ve seslendirme sanatçısı Altan Erkekli, sanat yolculuğundan süzdüklerini, edebiyatın yaşamında bıraktığı izleri entelektüel yorumuyla paylaşıyor.

Çocukluğumu mutlu geçirdiğimi hatırlıyorum. Hem komşularımız hem de ailelerimiz bizi çok güzel korudu. Devlet okullarında, kendini bu işe adamış öğretmenlerin rehberliğinde okuduk. Çünkü onlar Mustafa Kemal Atatürk’ün şu sözüyle yola çıktılar: “Vatanı korumak, çocukları korumakla başlar.”

Benim neden odam yok?

Annemin rahatsızlığı nedeniyle ilkokul birinci sınıftan itibaren yatılı okudum. Beş yıl boyunca pansiyonlu bir okul olan Göztepe İlkokulu’na gittim. İkinci sınıftayken, sınıfımızda gündüzlü öğrenciler de vardı. “Odamda şu var, odamda bu var,” cümlelerini duyuyordum onlardan. Biz iki kardeştik ve benim odam yoktu. Cumartesi öğlene kadar okula giderdik. Hafta sonu için eve geldiğimde, bana sobanın yanında yer yatağı yapılıyordu. Uzunca bir süre, “Benim neden odam yok?” diye kafama takıldı bu konu. Büyüyünce inşaat mühendisi olmaya ve her çocuğun odasının olacağı evler yapmaya karar verdim. Bütün hayalim, bir odam olmasıydı…

Kendi kendime öyküler yazıyordum. Odası olan çocuk, odası olmayan teyze, odası olmayan köpek, odası olmayan tavuk… Yazdıklarımı çevremdekilere okutuyor ya da anlatıyordum. Herkes bana, “Odası olmayan tavuk nasıl olur?” diye soruyordu. Hep hayal kuruyordum ve hayallerimde mutlaka, herkesin mutlu yaşayacağı bir odası olması gerekiyordu. Her insanın kendi özgürlüğünü yaşayabileceği, duvarlarına yazılar yazabileceği, hayallerini coşkuyla dillendirebileceği, birey olabileceği bir oda. O zamanki tek düşüncem buydu.

Gel zaman git zaman, ilkokul beşinci sınıfa geçtim. Karpuzcu İbrahim Abi ortalarda yoktu. Bizimkilere, “N’oldu, İbrahim Abi nerde?” diye sordum. “İbrahim müteahhit oldu, Mersin’e ev yapmaya gitti,” dediler. Bugün düşünüyorum da İbrahim Abi inşallah doğru evler yapmıştır. Çünkü karpuzcuların, manavların, nalburların yaptığı binaların altında ezilen çocuklarımız var bizim.

Çocuklarını birbirine emanet edebilen bir Türkiye…

İlkokuldan mezun olur olmaz, dil öğrenmem coşkusuyla ve babamın isteğiyle, devletin yedi bölgemizde kurduğu Maarif Kolejleri’nin sınavına girdim ve kazandım. Diyarbakır Maarif Koleji’nde yatılı olarak okumaya gittiğimde de inşaat mühendisi olma sevdam sürüyordu, tiyatro aklımda yoktu.

Hiç bilmediğim Diyarbakır’a doğru üç günlük bir tren yolculuğuna çıkarken, ailemin Haydarpaşa Garı’nda beni hiç tanımadıkları başka bir aileye emanet ettiğini hatırlıyorum. O ailenin de, “Başım gözüm üstüne,” dediğini… Sadece 11 yaşındayım. Bugün arka sokağımıza bile gönderemediğimiz çocuklardan biriydim. Tüm iyi niyeti ve sevecenliğiyle beni okuluma kadar götürmüştü o aile. Türkiye böylesine temizdi. İnsan ilişkileri de temizdi, sular da temizdi. Bütün Türkiye musluklardan akan suyu içerdi. “Terkos suyu” derdik ona. Önce suları kirlettik, sonra da insan ilişkilerini. O insanlar sevgisizlikleriyle bugünlere geldiler.

Benim gibi odasız çocuk olmasın diye inşaat mühendisi olma sevdasıyla eğitimime Diyarbakır’da devam ederken, annemden bana geçen öykücü özelliğinden olsa gerek, taklitler yapıyordum. Çarşıda pazarda gördüğüm olayların içine öğretmenlerimden karakterler ekliyor, kendi hikâyelerimi yazıyordum. 5-10 dakikalık küçük oyunlar sahneliyordum. Aslında ilkokuldan beri yatılı okumanın ve albay bir babaya sahip olmanın disipliniyle hiç sahneye çıkmak gibi bir duygum yoktu. Üstelik sahne korkum da vardı, ancak o anlarda içimden bir şeyler çıkıyor, herkes kahkahalar atıyordu.

Bir gün okulun müdürünü de dahil ettim bu hikâyelerden birine. 11 yaşında bir çocuk, 60 yaşındaki müdürü taklit edince herkes gülmekten kırıldı; bir anda efsane oldum okulda. Amerikalı öğretmenim, “Altan, you will be a great actor!” (“Altan, sen büyük bir oyuncu olacaksın!”) dedi. Ben de içimden, “Amerikalı’ya bak! Ben inşaat mühendisi olacağım, aktör olamam. Aktörlük kim, ben kim!” diye düşündüm.

“Tiyatrocu olacağına söz ver!”

Lisede, artık Kadıköy Maarif Koleji’ndeydim (bugün Kadıköy Anadolu Lisesi). Yeni okulumdaki İngilizce öğretmenim Pesen Şentürker’i sevgiyle ve teşekkürlerimle anıyorum: “Bırak inşaat mühendisi olmayı. Sen tiyatrocu olacaksın. Çünkü bu ülkenin insani ilişkilerinde inşaata ihtiyacı var. İnşaat mühendisleri güzel bina yapıyor, baraj yapıyor, yol yapıyor. Ama ülkenin insanlarını yüceltecek olan sanattır. Bu yeteneklerini başka bir yerde değerlendirmeliyiz. Tiyatrocu olacağına dair bana söz ver,” diyerek tiyatroyu aklıma soktu. O benim için bir Kuzey Yıldızı’ydı, bir fenerdi.

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Tiyaro bölümünü kazandım. Üniversitenin 1. sınıfında hocamız Özdemir Nutku, Maksim Gorki’nin Ana (1906) oyununda Pavel rolünü bana verdi. Daha 1. sınıfta Ankara Sanat Tiyatrosu’na başladım. 25 yıl Ankara’da kaldım, orada yetiştim ve oradaki sahne deneyimimle bugünlere geldim.

Herkes istediği kadar bağırsın, nezaketsiz biçimde davransın, ne yaparsa yapsın, bugünün çocuklarına ve gençlerine bakınca, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilelebet yaşayacağına, sonsuza kadar süreceğine dair inancım artıyor. Bu yüzdendir ki öğretmenlerimizin yeri çok ayrı, onlara ayrı ayrı minnettarım. Çocukları ve gençleri kurtarmak için bazı şeyleri bizim yaratmamız gerekiyor.

Herkes Hamlet’i oynamayacak!

Ebeveynlerin öğretmenlere yardımcı olması gerekiyor. Herkes çocuğunun üstün olmasını istiyor, onun çok özel olduğunu düşünüyor. Ancak herkes birinci olmayacak. Herkes Hamlet’i oynamayacak. Mızrak tutacak birilerine de ihtiyacımız var.

Aynı oyunu seyretmeli, pikniklere gidebilmeli, bir konu hakkında konuşabilmeli ve tartışabilmeliyiz. Okul yıllarında münazara kolundan tutun da şarkı yarışmasına, halk oyunları yarışmasından bayram gösterilerine kadar birlikte yaptığımız, birlikte başardığımız çok şey vardı. Bugün herkes kendi sınıfına ya da evine çekilmiş, bireyselliğine sığınmış vaziyette. Korku imparatorluğu da durmadan yayılıyor. Her akşam televizyon dizilerinde 25 adam öldürülüyor, sonra da diyoruz ki okullardaki bu şiddet nereden çıktı?

Kötü zamanlarda birlik olan, doğal felaketlerde yan yana durabilen bir toplumuz. Güzel anlarda da omuz omuza olabileceğimizi göstermemiz gerekiyor. Bunu ve bunu sağlayan koşulları talep etmemiz lazım. Tiyatro salonları, spor salonları bu birlikteliğin ve en güzel duyguların yaratıldığı yerler. Bunları çoğaltmalıyız.

Bu birlikteliğin yaratılması için geçmişte ve gelecekte emek veren tüm öğretmenlerimize gönülden teşekkür ediyorum.